با نزدیکشدن زمان اعلام تکت جدید سیاسی شامل حنیف اتمر، عطا محمد نور، احمد مسعود، محمد محقق و مارشال دوستم، یک سوال جدی در میان حلقات سیاسی افغانستان مطرح شده است:
آیا اتمر اینبار نیز مانند گذشته چهرههای سنگینوزن جهادی را وارد بازی کرده تا در نهایت آنها را تنها بگذارد؟
این پرسش بیدلیل نیست. تاریخ سیاسی اتمر پر از رمز، پیچیدگی و تاکتیکهای غیرقابل پیشبینی است؛ تاکتیکهایی که برخی آنان را «استاد بازی پشت پرده» و برخی دیگر «چهرهای برای تضعیف اپوزیسیون» توصیف میکنند.
سابقهای که سایهاش روی اتحاد تازه افتاد
انصراف جنجالی اتمر و خالیگذاشتن عطا، محقق و یونس قانونی در انتخابات
در انتخابات اخیر ریاستجمهوری افغانستان، اتمر با تشکیل تکت انتخاباتی، جمعی از چهرههای قدرتمند جهادی — از جمله عطا محمد نور، محمد محقق و یونس قانونی — را دور خود جمع کرد.
اما درست پیش از انتخابات، اتمر بهطور ناگهانی از رقابت انصراف داد.
نتیجه چه شد؟
عطا، محقق و قانونی در میدان انتخاباتی بیپشتوانه ماندند.
اپوزیسیون سیاسی اشرف غنی از هم پاشید.
برخی تحلیلگران گفتند این حرکت در عمل میدان را برای محمد اشرف غنی خالی کرد.
همین اتفاق باعث شد منتقدان بگویند اتمر نوعی بازی دوگانه انجام داد؛ بازیای که چهرههای قدرتمند شمال را از صحنه رقابت مؤثر بیرون کرد.
بیعت سفارتخانههای نزدیک به اتمر با طالبان
پس از سقوط جمهوریت، برخی از سفارتخانهها و کنسولگریهایی که افراد نزدیک به اتمر در آن حضور داشتند — از جمله هند و هالند — با طالبان تعامل و همکاری برقرار کردند.
این مسئله برای منتقدان یک نشانه دیگر بود:
آیا اتمر از قبل در حال تنظیم خود با قدرت جدید (طالبان) بود؟
این رفتارها در ذهن بسیاری این سوال را ایجاد کرده که اتمر همیشه جبهه واقعی خود را دیرتر از دیگران افشا میکند.
حال، اتحاد تازه: بازی دوباره؟ یا تغییر مسیر؟
با شکلگیری تکت تازه شامل اتمر، عطا، محقق، دوستم و احمد مسعود، تحلیلگران دو سناریوی بزرگ را مطرح میکنند:
سناریو اول: اتمر دوباره این چهرهها را بازی میدهد
نگرانی اصلی منتقدان این است:
اتمر در ظاهر اتحاد ملی و مذاکره با طالبان را مطرح میکند.
اما در عمل ممکن است هدف پنهان دیگری داشته باشد.
اگر این اتحاد در دقیقه آخر فروبپاشد، بیشترین ضرر را عطا، محقق، دوستم و احمد مسعود خواهند کرد.
در چنین حالتی، اپوزیسیون ضدطالبان بار دیگر تضعیف میشود و طالبان با «نبود آلترناتیف» روبهرو نخواهد شد.
چهرههای منتقد میگویند:
او سابقه دارد که در لحظه آخر تغییر مسیر بدهد.
سناریو دوم: اتمر اینبار واقعاً وارد بازی سیاسی علیه طالبان شده است
سناریوی مقابل این است:
وزن سیاسی طالبان در منطقه و داخل در حال تغییر است.
اتمر شاید اینبار تشخیص داده که معاملهپذیری طالبان کاهش یافته و باید جبههای قدرتمند ساخت.
مشارکت احمد مسعود — که سمبول مقاومت مسلحانه است — این اتحاد را از اتحادهای قبلی متفاوت میکند.
اتمر ممکن است اینبار بهجای «میدان خالیکردن»، بهدنبال میدانسازی سیاسی باشد.
اما این فقط یک احتمال است — و نه تضمین.
خطر بزرگ: اگر اتمر تغییر جهت بدهد…
اگر تجربه انتخابات تکرار شود و اتمر:
از اتحاد کنار بکشد،
یا در دقیقه آخر راه مصالحه جداگانه با طالبان را انتخاب کند،
یا بدون اطلاع متحدان، خط دیگری را دنبال کند،
آنگاه یک پیام روشن دارد:
🔴 ضربه سنگین و دوباره به اپوزیسیون ضدطالبان.
🔴 تضعیف چهرههای شمال.
🔴 تقویت موقعیت طالبان.
و مهمتر از همه:
🔴 بیاعتمادی کامل میان چهرههای مطرح اپوزیسیون برای سالها.
نتیجه: اتحاد تازه بر دوش گذشته سنگینی میکند
بر اساس سابقه، این پرسش کاملاً جدی است:
آیا اتمر یکبار دیگر عطا، محقق، دوستم و احمد مسعود را در آستانه یک بازی بزرگ تنها خواهد گذاشت؟
جواب روشن نیست.
اما آنچه مسلم است این است که:
سابقه اتمر سایه سنگینی بر اتحاد تازه انداخته است،
چهرههای سیاسی شمال بیش از هر زمان دیگری نیازمند اطمینان هستند،
و هرگونه عقبنشینی اتمر میتواند جبهههای ضدطالبان را بهشدت تضعیف کند.
این اتحاد — اگر اعلام شود — یا بزرگترین فرصت سیاسی اپوزیسیون خواهد بود،
یا بزرگترین اشتباه تکرارشده.
