در یکی از صریحترین و بیپردهترین مواضع اخیر درباره وضعیت فکری و مذهبی کشور، عبدالباری جهانی، شاعر سرود ملی افغانستان و وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ در دوران جمهوریت، با انتقاد شدید از عملکرد بخشی از ملاها و علمای دینی، آنان را از عوامل بنیادین بحران فکری و اجتماعی افغانستان دانست.
جهانی با لحنی هشداردهنده تأکید کرد که بخشی از روحانیون، بدون برخورداری از دانش عمیق و تخصصی در مبانی اسلام، تنها به صدور فتوا اکتفا میکنند؛ امری که به گفته او، جامعه را با سردرگمی و آسیبهای گسترده روبهرو ساخته است.
او تصریح کرد:
«زمانی که از بسیاری از ملاها درباره مفاهیم اساسی قرآن و حدیث پرسیده میشود، پاسخ دقیق و مستند ندارند و گاه تفسیرهای نادرست ارائه میکنند.»
این سخنان در شرایطی مطرح میشود که نقش نهادهای دینی در شکلدهی به افکار عمومی افغانستان همچنان پررنگ و تأثیرگذار است.
وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ یادآور شد که متون اصلی اسلامی، از جمله قرآن و احادیث، به زبان عربیاند و فهم دقیق آنها مستلزم تسلط بر زبان عربی، اصول فقه و دانش تفسیر است.
به باور او، نبود این تخصص در میان برخی افراد که در جایگاه هدایت دینی قرار گرفتهاند، زمینهساز برداشتهای سطحی و حتی انحرافی شده است؛ برداشتهایی که نه تنها کمکی به اصلاح جامعه نمیکند، بلکه به پیچیدهتر شدن بحرانها میانجامد.
جهانی همچنین به موضوع حساس اختلافات شیعه و سنی پرداخت و هشدار داد که ارائه تحلیلهای غیرعلمی و اطلاعات نادرست از سوی برخی منابر، موجب افزایش ابهام و بیاعتمادی در میان مردم شده است.
او گفت:
«مردم حیران ماندهاند که به کدام روایت اعتماد کنند، زیرا سخنان ضد و نقیض و غیرمستند زیاد شنیده میشود.»
این سخنان بازتابدهنده نگرانی عمیق نسبت به گسترش شکافهای اجتماعی در کشوری است که بیش از هر زمان دیگری نیازمند همبستگی ملی و گفتوگوی عقلانی است.
شاعر سرود ملی افغانستان تأکید کرد که برونرفت از وضعیت کنونی، در گرو تقویت آموزشهای دینی بر پایه تحقیق علمی، تخصصگرایی و نگاه اعتدالی است. او خواستار تفکیک جایگاه دین از برداشتهای سلیقهای و غیرکارشناسی شد و این امر را گامی اساسی در جهت تقویت آگاهی عمومی و پاسداری از ارزشهای آزادی و مردمسالاری دانست.
به باور بسیاری از ناظران، این موضعگیری میتواند آغازی بر یک گفتوگوی جدی و ملی درباره نسبت دین، دانش و قدرت در افغانستان باشد.
