در حالیکه دولتهای آسیای میانه، بهویژه تاجیکستان و ازبیکستان، طی سالهای اخیر سیاستهای سختگیرانهای برای کنترل افراطگرایی مذهبی و محدودسازی فعالیتهای خارج از چارچوب رسمی مساجد اتخاذ کردهاند، یک عالم دینی افغان از داخل افغانستان با انتشار ویدیوهایی به زبان فارسی و حتی به خط سیریلیک روسی، بهطور علنی از شهروندان این کشورها درخواست کمک مالی برای ساخت مدارس دینی و مسجد کرده است.
بر اساس بررسیهای ارگ تایمز، فیروز احمد احمدی مشهور به مولانا فیروز، که پیشتر به دلیل اظهارات تند درباره «جهاد» علیه رئیسجمهور تاجیکستان خبرساز شده بود، در ویدیوهای تازهای از پروژهای به نام «مدرسه المحتدون» پرده برداشته و مدعی است روزانه حدود ۳۰ کارگر در ساخت این مجموعه فعالیت دارند؛ مجموعهای که شامل چندین تعمیر، دو باب مدرسه دینی برای پسران، بخش آموزشی ویژه زنان و یک مسجد (با طبقه اول تکمیلشده) است.
درخواست پول از تاجیکها و ازبیکها؛ با شماره کارت بانکی خارجی
در این ویدیوها، مولانا فیروز با تشکر ویژه از «خواهران و برادران تاجیکستان و ازبیکستان» اعلام میکند که کمکهای نقدی آنان باعث پیشرفت پروژه شده است. او بهطور مشخص شماره کارتهای بانکی در تاجیکستان و ازبیکستان را برای دریافت کمک اعلام میکند؛ از جمله حسابهایی در الفا بانک.
نکته قابل توجه آن است که این روحانی در افغانستان زندگی میکند، اما کمکها از طریق بانکهای آسیای میانه جمعآوری میشود. تاکنون هیچ توضیح شفافی درباره سازوکار انتقال این پولها به افغانستان، میزان دقیق مبالغ دریافتشده و نحوه هزینهکرد آن منتشر نشده است.
هیچ گزارش حسابرسی، سند مالی یا چارچوب شفاف برای پاسخگویی عمومی نیز ارائه نشده است.
آرزوی «دولت اسلامی» در تاجیکستان؛ پیام سیاسی پشت پروژه مذهبی؟
در یکی از کلیپهای منتشرشده، مولانا فیروز ضمن قدردانی از کمککنندگان، میگوید بسیاری از مردم تاجیکستان آرزو دارند «روزی جایی برای خواندن قرآن داشته باشند». او سپس تصریح میکند که اگرچه امکان چنین فضایی در کشورشان فراهم نیست، اما کمک به مدرسهای در افغانستان برای آنان «ثواب» خواهد داشت.
او در ادامه برای مردم تاجیکستان آرزوی «دولت اسلامی» میکند و میافزاید که این روز «نزدیک است». این سخنان در فضای سیاسی تاجیکستان، که ریاست آن بر عهده امامعلی رحمان است، از سوی ناظران بهعنوان اشارهای ضمنی به تغییر نظام سیاسی این کشور تعبیر شده است.
پیشتر نیز ویدیوهایی از او منتشر شده بود که در آنها از «فرض بودن جهاد» سخن گفته و شهروندان تاجیکستان را به مقابله با حکومت فراخوانده بود.
پیوند با حاجی خیرالدین مایل؛ پرسشهای بیپاسخ
نام حاجی خیرالدین مایل پروانی، بازرگان افغان، نیز بار دیگر در این پرونده مطرح شده است. بر اساس اطلاعاتی که پیشتر ارگ تایمز منتشر کرده بود، منابع محلی در بلخ ادعا کردهاند که مولانا فیروز در مسجدی فعالیت داشته که به نام حاجی مایل اعمار شده است.
این منابع میگویند این مسجد در روزهای جمعه یکی از مراکز پرجمعیت مذهبی بوده و بخشی از سخنرانیهای مطرحشده از آن منبر، وارد حوزه سیاست و تقابل با دولتهای منطقه شده است.
با توجه به فعالیتهای اقتصادی حاجی مایل در ازبیکستان، این پرسش مطرح میشود که آیا او در روند انتقال یا جمعآوری این کمکهای مالی نقشی داشته است یا خیر.
مسئول دفتر او پیشتر در گفتوگو با ارگ تایمز از اظهار نظر در این زمینه خودداری کرده بود. تاکنون هیچ سند رسمی این ارتباط را تأیید یا رد نکرده است.
منطقهای که مسجد کم ندارد؛ چرا باز هم مدرسه دینی؟
افغانستان در حال حاضر یکی از کشورهایی است که بیشترین تعداد مساجد و مدارس دینی را در منطقه دارد. بسیاری از ناظران معتقدند آنچه افغانستان امروز بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، سرمایهگذاری در آموزش مدرن، اشتغال و توسعه زیرساختهاست، نه گسترش بیشتر مدارس دینی بدون چارچوب شفاف آموزشی.
تجربه کشورهای منطقه، بهویژه پاکستان، نشان داده است که بخشی از جریانهای افراطی و حتی نیروهای انتحاری، در بستر برخی مدارس دینی تندرو شکل گرفتهاند. همزمان، افغانستان تحت حاکمیت طالبان با اتهام تبدیلشدن به پناهگاه امن گروههای افراطی مواجه است.
در چنین شرایطی، جمعآوری پول از شهروندان آسیای میانه برای توسعه مدارس دینی در افغانستان، آن هم همراه با پیامهای سیاسی درباره «دولت اسلامی» در کشورهای همسایه، پرسشهای جدی امنیتی و منطقهای ایجاد میکند.
تجارت دین یا پروژه ایدئولوژیک فرامرزی؟
آیا این اقدام صرفاً یک فعالیت مذهبی و آموزشی است؟
یا شبکهای فرامرزی برای جذب سرمایه مذهبی با اهداف سیاسی در حال شکلگیری است؟
ابهام در شفافیت مالی، نبود حسابدهی عمومی، استفاده از حسابهای بانکی خارجی، و پیوندهای احتمالی با چهرههای اقتصادی، همه مسائلی است که نیازمند بررسی جدی نهادهای مسئول در سطح ملی و منطقهای است.
ارگ تایمز تأکید میکند که این گزارش بر پایه ویدیوهای منتشرشده، گفتههای منابع محلی و بررسیهای میدانی تهیه شده و این رسانه همچنان در پی دسترسی به اسناد مالی و پاسخ رسمی افراد نامبرده برای روشنشدن ابعاد کامل موضوع است.
