سفر یوسف وفا، والی بلخ و از چهرههای نزدیک به رهبری قندهار، به ازبیکستان با ترکیبی بحثبرانگیز از بازرگانان شمال افغانستان، موج تازهای از گمانهزنیهای سیاسی درباره آرایش قدرت در شمال کشور ایجاد کرده است.
منابع محلی از بلخ به ارگ تایمز گفتهاند که در این سفر، وزیر تجارت حکومت طالبان نیز والی بلخ را همراهی میکند. در کنار او، شماری از تاجران شناختهشده شمال از جمله نصیر سلطانزاده، بازرگان اهل سرپل و برخی تاجران فاریابی، حضور دارند؛ چهرههایی که حوزه فعالیت و نفوذشان با مناطق سنتاً نزدیک به مارشال دوستم همپوشانی دارد. همچنین محمد ابراهیم غضفر رییس اتاق تجارت بلخ نیز در این هیأت دیده میشود.
ترکیب این هیأت اقتصادی، از نگاه ناظران، حامل پیام سیاسی روشن است: تلاش برای بازتعریف مناسبات قدرت و نفوذ در شمال، بهویژه در حوزههایی که سالها تحت نفوذ مارشال عبدالرشید دوستم بوده است.
دیدارهای سطح بالا در دستور کار
بر اساس اطلاعات منتشرشده، هیأت طالبان قرار است با معاون نخستوزیر ازبیکستان دیدار کند. همچنین دیدار با والیان برخی ولایتهای ازبیکستان در برنامه این سفر گنجانده شده است. محور این گفتگوها همکاریهای اقتصادی، ترانزیتی و تجاری عنوان شده، اما تحلیلگران معتقدند ابعاد سیاسی این سفر کمتر از بعد اقتصادی آن نیست.
ازبیکستان بهعنوان یکی از بازیگران مهم منطقه در تعامل با افغانستان، همواره در معادلات شمال این کشور نقش داشته است. نزدیکی تاریخی مارشال دوستم با تاشکند نیز بر حساسیت این سفر افزوده است.
بلخ؛ نقطه ثقل رقابت در شمال
بلخ از ولایتهای کلیدی در معادلات سیاسی و امنیتی افغانستان بهشمار میرود. بخش عمدهای از رهبران و چهرههای ضدطالبانی در دو دهه گذشته از حوزه شمال و بهویژه از این جغرافیا برخاستهاند. از این رو، تثبیت و مدیریت قدرت در بلخ برای طالبان اهمیت استراتژیک دارد.
یوسف وفا که از افراد نزدیک به هسته مرکزی رهبری طالبان در قندهار شناخته میشود، در ماههای اخیر تلاش کرده چهرهای فعال در عرصه اقتصادی و منطقهای از خود نشان دهد. سفر اخیر او به ازبیکستان، با همراهی تاجران بانفوذ از مناطق نزدیک به دوستم، از سوی برخی ناظران بهعنوان «مانور سیاسی حسابشده» تعبیر میشود.
این تحرکات در حالی صورت میگیرد که مارشال عبدالرشید دوستم همچنان یکی از چهرههای بانفوذ در میان ازبیکهای افغانستان بهشمار میرود و روابط تاریخی نزدیکی با ازبیکستان داشته است.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا طالبان با این مانور دیپلماتیک–اقتصادی در تلاشاند جایگاه سنتی دوستم در شمال را به چالش بکشند و شبکههای اقتصادی و سیاسی جدیدی را جایگزین نفوذ پیشین کنند؟
هرچند طالبان این سفر را در چارچوب همکاریهای اقتصادی منطقهای تعریف میکنند، اما ترکیب هیأت همراه و سطح دیدارها نشان میدهد که رقابت بر سر نفوذ در شمال افغانستان وارد مرحله تازهای شده است؛ مرحلهای که ممکن است پیامدهای آن فراتر از مناسبات تجاری باشد.
ارگ تایمز این تحولات را بهگونه ویژه دنبال خواهد کرد.
