با گسترش تماسهای دیپلماتیک میان طالبان و تاجیکستان پس از سفر اخیر والی بلخ به دوشنبه و انتشار دستور مستقیم ملا هبتالله آخندزاده برای ایجاد روابط رسمی، نگاهها به سرنوشت مخالفان دیرینه طالبان در خاک تاجیکستان دوخته شده است.
در صدر این فهرست، نام امرالله صالح، معاون پیشین رئیسجمهور اشرف غنی و از چهرههای ثابت جبهه ضدطالب، بیش از هر زمان دیگری بر سر زبانهاست. صالح پس از سقوط کابل در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ به تاجیکستان پناه برد و از آنجا فعالیتهای سیاسی و رسانهای علیه طالبان را رهبری میکرد. اما در ماههای اخیر، نشانههایی از کاهش حضور علنی و تغییر مسیر فعالیتهای او دیده میشود.
منابع نزدیک به حلقات مقاومت میگویند که امرالله صالح اخیراً فعالیتهایش را از حسابهای شخصی به صفحات مستعار و شبکههایی چون «روند سبز» در فیسبوک و ایکس منتقل کرده است. این جابهجایی، بهگفته تحلیلگران، نشاندهنده کاهش امنیت سیاسی او در خاک تاجیکستان است؛ کشوری که اکنون در حال بازتعریف رابطه خود با طالبان است.
یک منبع آگاه در دوشنبه به ارگ تایمز گفت:
«از زمانی که دیدار والی بلخ با مقامهای تاجیک انجام شده، مقامات دوشنبه درباره فعالیتهای سیاسی مخالفان طالبان محتاطتر شدهاند. احتمال دارد در آینده نزدیک، محدودیتهای بیشتری بر این چهرهها اعمال شود.»
در همین حال، منتقدان تاجیکستان را به رفتار دوگانه در قبال افراطگرایی متهم میکنند. دولتی که سالها از خطر گروههای بنیادگرا در داخل کشور هشدار داده و هرگونه فعالیت مذهبی سیاسی را سرکوب کرده است، اکنون در حال بازکردن دروازه گفتوگو با طالبان است؛ گروهی که بر مبنای قرائت تند مذهبی خود، دختران را از آموزش محروم کرده و آزادیهای مدنی را از بین برده است.
به باور تحلیلگران، سیاست دوشنبه اکنون میان دو مسیر در نوسان است: از یکسو تلاش برای تأمین امنیت مرزی و منافع اقتصادی از طریق تعامل با طالبان، و از سوی دیگر حفظ چهره خود به عنوان مخالف افراطگرایی در سطح منطقه. اما ادامه این روند میتواند به قیمت از دست رفتن آخرین سنگرهای سیاسی مخالفان طالبان در خاک تاجیکستان تمام شود.
امرالله صالح که در روزهای پس از سقوط کابل مدعی «ادامه مشروعیت جمهوری» بود، اکنون در تبعید با واقعیتی سرد روبهروست: کاهش مخاطب، کاهش منابع، و کاهش تحمل دولت میزبان.
در صورتی که روابط طالبان و تاجیکستان وارد فاز عملی شود، ممکن است دوشنبه بهتدریج فضا را برای حضور سیاسی صالح و سایر مخالفان ببندد — بدون اعلام رسمی، اما با خاموشی آرام.
چنین وضعیتی برای تاجیکستان خطرناک است؛ زیرا از کشوری که زمانی خود را سدّ افراطگرایی میدانست، تصویری از معاملهگری سیاسی با افراطگرایان بهجا خواهد گذاشت
