غفور جاوید، آخرین سخنگوی وزارت دفاع دولت جمهوری افغانستان که تا واپسین روزهای حکومت پیشین طالبان را «تروریست» میخواند و از عملیات نظامی علیه آنان دفاع میکرد، اکنون در جایگاهی کاملاً متفاوت ظاهر شده است.
جاوید در ۱۷ فبروری با انتشار تصویری در صفحه فیسبوک خود اعلام کرد که به نمایندگی از شرکت «یما پترول گروپ» تفاهمنامهای به ارزش ۸۰ میلیون دلار با بازرگانان ازبکستان برای واردات و صادرات زغالسنگ و سیمان امضا کرده است.
اما این اعلامیه، بیش از آنکه پاسخ بدهد، پرسشهای تازهای را ایجاد میکند.
نخست آنکه متن کامل این تفاهمنامه هرگز منتشر نشد و مشخص نیست طرف ازبکی قرارداد کدام شرکت یا نهاد بوده است. همچنین پس از اعلام این تفاهمنامه، هیچ گزارش رسمی درباره آغاز اجرا، حجم مبادلات یا نتایج عملی آن در دسترس افکار عمومی قرار نگرفت.
در کنار این ابهامات، موضوع دیگری نیز توجه ناظران را به خود جلب کرده است؛ مالک یما پترول، سید کریم هاشمی است؛ فردی که همزمان ریاست اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان را نیز برعهده دارد؛ جایگاهی که پس از بازگشت طالبان، بر اساس حکم رهبری این گروه به او واگذار شده است.
همین موضوع این پرسش را مطرح میکند که آیا میان مسئولیت رسمی رئیس اتاق تجارت و فعالیتهای تجاری شرکت خصوصی او مرز روشنی وجود دارد؟
آیا امکانات، ارتباطات و اعتبار اتاق تجارت در خدمت همه شرکتهای افغانستان قرار دارد یا شرکت متعلق به رئیس این نهاد از امتیاز ویژه برخوردار است؟
پرسش دیگر به نقش غفور جاوید بازمیگردد؛ شخصیتی که زمانی یکی از شناختهشدهترین چهرههای رسانهای دولت جمهوری در جنگ علیه طالبان بود و امروز به نمایندگی از شرکتی فعالیت میکند که مالک آن یکی از مقامهای منصوب حکومت طالبان است.
جاوید تاکنون توضیحی نداده است که چه زمانی همکاری خود را با یما پترول آغاز کرده و آیا این همکاری صرفاً یک فعالیت تجاری خصوصی است یا بخشی از ساختار اقتصادی نزدیک به حکومت کنونی.
از سوی دیگر، سید کریم هاشمی نیز تاکنون درباره چگونگی تفکیک مسئولیتهایش بهعنوان رئیس اتاق تجارت و مالک یما پترول توضیحی ارائه نکرده است؛ موضوعی که میتواند از منظر شفافیت و جلوگیری از تعارض منافع، نیازمند پاسخگویی عمومی باشد.
در شرایطی که اقتصاد افغانستان با محدودیتهای گسترده روبهرو است، کارشناسان معتقدند هر قرارداد بزرگ اقتصادی باید همراه با انتشار جزئیات، معرفی طرفهای قرارداد، سازوکار اجرایی و گزارش پیشرفت آن باشد؛ موضوعی که درباره تفاهمنامه اعلامشده ۸۰ میلیون دالری تاکنون مشاهده نشده است.
اکنون چند پرسش همچنان بیپاسخ مانده است:
- قرارداد ۸۰ میلیون دالری با کدام شرکت ازبکستانی امضا شد؟
- چرا متن تفاهمنامه و جزئیات آن منتشر نشده است؟
- سرنوشت این تفاهمنامه چه شد و چه میزان از آن عملی شده است؟
- غفور جاوید چگونه به نماینده یما پترول تبدیل شد؟
- آیا همزمانی ریاست سید کریم هاشمی بر اتاق تجارت و مالکیت یما پترول، تعارض منافع ایجاد میکند یا سازوکار مشخصی برای جلوگیری از آن وجود دارد؟
پاسخ به این پرسشها میتواند روشن کند که آیا این قرارداد صرفاً یک توافق تجاری بوده یا نمونهای است که نیازمند شفافیت و پاسخگویی بیشتر از سوی مسئولان و طرفهای دخیل است.
